maj23

Harta

dodano: 23 maja 2010 przez moniqued


HARTA

Harta wieś położona w województwie podkarpackim w powiecie rzeszowskim w gminie Dynów przy drodze powiatowej nr.1426Rz Dynowa do Błażowej.Harta obecnie liczy 2179 mieszkańców oraz zajmuje obszar 2568 ha, którego krajobraz tworzą pasma wzgórz, podzielone przez liczne wąwozy i potoki w zagłębieniach. Wieś dzieli się na Hartę Dolną i Hartę Górną. Należą do niej przysiółki: Krzywdy, Lipnik, Koszary, Miasteczko, Budy, Berlin, Osiki, Górka, Śliwówka, Ciepła Połać, Mątewki, Szmulisko, Hałasówka, Babiec, Luzbarg, Wysoka, Pasieka, Piekło, Wygnanka, Pustki, Pniaki, Kopanica, Porolek, Olszyny, Boginki i Paproć.Miejscowość ta leży w dolinie potoku Harta, dopływu Uleńki na wysokości 245-270 m n.p.m. Najwyższym wzniesieniem jest tzw. Czabajka (415,9 m), znajdująca się w północnej części wioski.Harta jest nazwą fizjograficzną lub kulturową pochodną od niemieckiego słowa HART oznaczającą twardąziemi

Zespół Szkół nr 2 

W oparciu o dostępne źródła, trudno jest ustalić, kiedy w Harcie powstała pierwsza szkoła. Należy przypuszczać, że na terenie Dynowszczyzny szkoły parafialne istniały już w XV wieku. Z wizytacji biskupich z lat 1646-1755 wynika, że w tych latach istniała szkoła parafialna w Harcie. Na jej bazie utworzono później we wsi szkołę ludową. Wydarzenie to miało miejsce 27 kwietnia 1875 roku, kiedy to na podstawie orzeczenia Rady Szkolnej Krajowej powołano do istnienia Szkołę Ludową w Harcie Dolnej. Była to jednoklasowa szkoła umieszczona w drewnianym budynku, zlokalizowana w dość kłopotliwym dla dzieci miejscu. Adam Krynicki, ówczesny nauczyciel, podjął się budowy nowej szkoły w innym miejscu, przy znacznym wsparciu dziedzica, Ignacego Skrzyńskiego. Adam Krynicki pracował w szkole 42 lata, po nim Stanisław Bienia, Maria Konieczków, a następnie Wojciech Gładysz jako kierownik szkoły. W latach 1918-20 w szkole pracowało 4 nauczycieli a nauka odbywała się w 2 salach. Mimo obowiązku szkolnego, po wojnie dzieci nie były regularnie posyłane do szkoły. Dochodziło nawet do tego, że zatrzymywane były przez rodziców do pomocy w gospodarstwie przez 5 miesięcy a pozostałą część roku uczyły się w szkole. Pierwsze lata państwowości polskiej wpłynęły dość niekorzystnie na rozwój szkolnictwa w Harcie. Przeprowadzano częste zmiany grona pedagogicznego, występowały trudności natury materialnej a w 1921 roku nastąpił wybuch epidemii czerwonki. Zarząd szkoły w Harcie Dolnej, zmuszony niejako fatalnym stanem budynku, zaapelował do Powiatowej Rady Szkolnej i do Kuratorium we Lwowie o przyznanie pieniędzy na remont szkoły. Z początkiem 1924 roku utworzono dzięki inicjatywie W. Gładysza, Komitet Odbudowy Szkoły, który zwrócił się do "krajan w Ameryce" o wsparcie tej akcji. Na początku 1933 roku na emeryturę przeszedł wieloletni kierownik szkoły Wojciech Gładysz. Zastępstwo po nim przejęła Stefania Borkowska, a od 15 sierpnia 1933 roku urząd ten objął Jan Kwolek. W roku szkolnym 1934/1935 zobowiązanych do pobierania nauki w szkole w Harcie Dolnej było 229 dzieci, trwały zabiegi o 3 salę lekcyjną. W roku szkolnym 1937/1938 ukonstytuował się Komitet Budowy Szkoły, który jednak napotkał ogromne trudności w swym działaniu wśród biednej ludności wiejskiej. Dotychczasowa 3 klasowa szkoła w Harcie Dolnej przemianowana została z dniem 15 listopada 1937 roku na powszechną publiczną szkołę stopnia II. Pierwszego kwietnia 1940 r. zwolniona została po 15 latach pracy Stefania z Borkowskich Kwolkowa a kierownik szkoły Jan Kwolek został po 8 latach pracy w Harcie przeniesiony na to samo stanowisko do Bachórza. Na jego miejsce od 1 sierpnia 1951 roku rozpoczął pracę Mieczysław Błachut. Szkoła mieściła się w dwóch budynkach - starej szkole macierzystej, w której były 2 sale lekcyjne i kancelaria oraz w budynku wynajętym, w którym było 2 sale lekcyjne. Uczyło wtedy w szkole 5 nauczycieli: Mieczysław Błachut, Joanna Błachut, Stefania Kwolek, Janina Łomnicka, Maria Politowicz.

W roku szkolnym 1952/1953 rozpoczęto starania o budowę nowej szkoły. Prócz gromadzenia pieniędzy, zaczęto rozglądać się za miejscem dla założenia cegielni, by wypalać cegłę na nową szkołę. Budowano ją etapami.

Rok szkolny 1963/1964 został rozpoczęty niezwykle uroczyście w związku z otwarciem nowej szkoły w Harcie Dolnej. Szkoła ta była pierwszym Pomnikiem 1000-lecia Państwa Polskiego w dawnym powiecie brzozowskim. Otrzymała ona nazwę: "Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Bohaterów Walk Chłopskich w Harcie."

W roku szkolnym 1999/2000 w wyniku wprowadzenia reformy oświaty powołano ZS Nr 2 w Harcie i stanowisko dyrektora tej placówki powierzono Krzysztofowi Kędzierskiemu. Zdopingowany osiągnięciami swych poprzedników (Czesław Łukasiewicz, Jan Bilski, Stanisława Chruszcz, Helena Zawadzka) podjął się on opracowania strategii działań na przyszłość, w tym spełnienia wymogów założeń reformy edukacji.

Dzięki zaangażowaniu radnych Stanisława Husa i Witolda Wardzińskiego oraz przychylności rady gminy Dynów podjęto uchwałę o budowie hali sportowej jako zadania gminy. Po trzech latach od rozpoczęcia budowy, 17 września 2005 roku została ona poświęcona przez proboszcza Tadeusza Ozgę i oddana do użytku.

Szkoła w Harcie Górnej im. Bronisława Markiewicza 

W 1899 roku utworzono drugą placówkę oświatową na terenie Harty. Szkoła ta mieściła się w Harcie Górnej w budynku dworskim, na folwarku. Był to obiekt stary, zawilgocony i zagrzybiały, dlatego też Wojciech Gładysz przekonał Radę Gminy do pozytywnego zaopiniowania wniosku o starania w Radzie Szkolnej Krajowej o subwencję na budowę nowej szkoły. 20 września 1911 roku odbyło się uroczyste poświęcenie kamienia węgielnego przez proboszcza Andrzeja Trzynę, a w październiku następnego roku ukończono budowę i oddano ją do użytku szkolnego. Tego samego roku w lipcu Harta Górna została oddzielona od obwodu szkolnego Harty Dolnej, równocześnie tworząc szkołę dwuklasową. Kierownikiem szkoły, Rada Szkolna Krajowa mianowała w maju 1913 roku Wojciecha Gładysza. Szkoła w swej ponad 100-letniej historii przeżywała niejednokrotnie niedostatki materialne, ciągle zmieniali się nauczyciele, brakowało opału i funduszy szkolnych na bieżące remonty, zaniedbywana była opieka zdrowotna uczniów. Jednak budynek był wielokrotnie modernizowany i remontowany. Franciszek Makara, który rozpoczął tutaj pracę w roku 1950, gruntownie szkołę zmodernizował i jak na owe czasy bardzo dobrze wyposażył ją w pomoce naukowe i dydaktyczne. Za jego sprawą rozpoczęto w 1960 roku budowę domu ludowego w Harcie Górnej, którego uroczyste otwarcie nastąpiło 28 grudnia 1962 roku.

W budynku tym obecnie jest m.in. zastępcza sala gimnastyczna, wiejski ośrodek zdrowia, filia biblioteki gminnej. Kierownik Franciszek Makara pełnił przez dwie kadencje funkcję radnego Powiatowej Rady Narodowej w Brzozowie, a 27 kwietnia 1961 roku został wybrany zastępcą przewodniczącego Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Brzozowie. Obecnie szkoła jest gruntownie modernizowana przy udziale środków gminy Dynów przez obecnego dyrektora Bogdana Sieńkę. 14 października 2007 roku szkole nadano imię bł. Bronisława Markiewicza.

Kierownicy i dyrektorzy szkoły Wojciech Gładysz, Karol Romaniszyn, Jan Sanecki, Władysław Jaworski, Józef Wojdanowski, Władysław Naleziński, Łukasz Hałoń, Antoni Kuzy, Władysław Hałas, Franciszek Makara, Jan Bilski, Maria Bilska, Krzysztof Kędzierski Bogdan Sieńko. Ochotnicza Straż Pożarna 

Historia OSP Harta zaczęła się w roku 1912, kiedy to zawiązano w Harcie Straż Ogniową z inicjatywy księdza Andrzeja Trzyny, senatora Antoniego Nowaka oraz rolników Michała Duplagi, Antoniego Sieranta, Czesława Pękali, Wawrzyńca Domina, Józefa Śliwy, Franciszka Hołdysa, Wincentego Chuchli, Grzegorza Pękali i Józefa Krupy. W latach trzydziestych na wyposażeniu straży znajdowały się sikawki ręczne blaszane. W czasie okupacji władze niemieckie przydzieliły sikawkę ręczną na kołach tzw. dwutaktówkę, którą przywieziono z Krosna w 1943 roku. W roku 1948 zakupiono poniemiecką motopompę, którą obsługiwał Władysław Potoczny. Motopompa ta do pożaru była przewożona furmankami o zaprzęgu dwukonnym, których użyczali Władysław Banaś, Józef Pękala, Stanisław Stochmal, Stanisław Pękala i Stanisław Binko. W latach sześćdziesiątych XX wieku członkowie OSP Harta utworzyli komitet budowy domu strażaka i społecznie wyprodukowali ponad 100 tysięcy cegieł. Wykonali fundamenty i pomagali przy wszelkich pracach pomocniczych przy budowie obiektu. W skład komitetu budowy wchodzili: Józef Domin, Antoni Kiełbasa, Jan Kośmider, Władysław Kaszycki, Józef Pękala, Józef Hołdys, Władysław Potoczny, Józef Błoński, Józef Dziura, Franciszek Pękala i Stanisław Kośmider. W 1976 roku dom strażaka został uroczyście oddany do użytku. W tym też roku Straż otrzymała samochód bojowy "Żuk" wraz z nową motopompą. W latach 1990-1998 budynek domu strażaka został zmodernizowany i wyremontowany, co znacznie poprawiło jego wystrój. Unowocześniono zaplecze kuchenne i sanitarne oraz wybudowano tzw. grzybek - letni domek dla zabaw tanecznych. 12 czerwca 2005 roku OSP Harta dostała do użytku wóz strażacki.

Naczelnicy OSP Harta Michał Kocaj, Józef Domin, Stanisław Nowak, Bogusław Błoński.Prezesi OSP Harta: Władysław Banaś, Jan Kośmider, Józef Wąsowicz, Jan Drewniak, Artur Szczutek. Orkiestra dęta 

W 1924 roku w Harcie powstała jako jedna z pierwszych w okolicy orkiestra dęta. Jej założycielem i pierwszym dyrygentem był Jan Smyczyński - organista w kościele parafialnym. Pierwszymi fundatorami instrumentów muzycznych, dla orkiestry byli: proboszcz Andrzej Trzyna, senator Antoni Nowak i Michał Duplaga.

Ważnym wydarzeniem dla orkiestry dętej był jej występ na krajowych dożynkach w Spale w 1936 roku oraz udział w zjeździe Stronnictwa Ludowego w Nowosiółkach w 1938 roku. W okresie II wojny światowej działalność orkiestry uległa zwieszeniu. Natomiast w czerwcu 1948 r. odbył się przegląd orkiestr dętych w Brzozowie, na którym to orkiestra z Harty zajęła I miejsce, ale nagrody nie otrzymała, ponieważ nie była zrzeszona w Ochotniczych Strażach Pożarnych. Niezapomnianym przeżyciem dla członków orkiestry był występ w czerwcu 1997 roku połączonych orkiestr dętych w czasie wizyty Papieża Jana Pawła II w Krośnie. Orkiestra zawsze brała i bierze udział w ważnych uroczystościach państwowych, patriotycznych i kościelnych na terenie wioski i gminy. Średnio występuje w ciągu roku 30 razy. Jest orkiestrą amatorską, która łączy wspólne zamiłowanie do muzyki i pracy społecznej. Jej występy zawsze zyskują duże społeczne uznanie i szacunek.

Dyrygenci orkiestry Jan Smyczyński, Franciszek Kmiotek, Antoni Kiełbasa, Edward Ryba, Andrzej Sowa. Długoletni członkowie orkiestry Ignacy Błoński, Tadeusz Błoński, Stanisław Ciećko, Franciszek Chruszcz, Eugeniusz Domin, Józef Domin, Stanisław Domin, Jan Drewniak, Franciszek Hołdys, Roman Hołdys, Stanisław Hołdys, Władysław Hołdys, Jan Karnas, Antoni Kiełbasa, Józef Kośmider, Stanisław Kośmider, Franciszek Krupa, Jan Kuc, Jan Kuś, Tadeusz Kuś, Józef Lichota, Stanisław Martowicz, Feliks Nowak, Józef Nowak, Ignacy Pękala, Józef Pękala, Władysław Pękala, Marian Sieńko, Stanisław Sierant, Wojciech Sierant, Stanisław Skałuba, Stanisław Szeremeta, Stanisław Wieszczyk i Bronisław Wrona. Koło Łowieckie "Sarenka" 

Pierwsze zebranie myśliwych i kandydatów na myśliwych z terenu Dynowszczyzny zorganizował w 1952 roku Andrzej Wąsowicz w Dynowie w sali kina "Oświata". Rzeszowska Wojewódzka Rada Łowiecka pismem w dnia 6 stycznia 1954 roku zezwoliła na utworzenie i zarejestrowanie Koła Łowieckiego "Jedność" w Dynowie. W marcu 1957 roku Walne Zebranie Członków Koła postanowiło podzielić Koło na Koło Łowieckie nr 2 w Harcie i Koło Łowieckie nr 4 w Szklarach. W kwietniu 1967 roku Walne Zebranie Członków Koła Łowieckiego nr 4 w Szklarach, które wcześniej przybrało nazwę "Sarenka", postanawia przenieść Koło Łowieckie "Sarenka" do Harty. Przewodniczącym Koła został Bolesław Ryba. W Kole dochodziło często do zmian zarządu, narastały wewnętrzne konflikty i pomówienia. spowodowało to, że 7 stycznia 1979 roku koło zostało zlikwidowane. W wyniku mozolnej pracy, starań i zabiegów szczególnie Stanisława Błońskiego - radnego Wojewódzkiej Rady Narodowej w Przemyślu 4 lipca 1981 roku zostało powołane Koło Łowieckie "Sarna" w Harcie.< br /> Członkami - założycielami Koła byli: Stanisław Błoński, Eugeniusz Skałuba, Juliusz Galej, Jan Drewniak, Stefan Drewniak, Zbigniew Sieńko oraz Izydor Grzybek. Powołano również zespół, którego celem było organizowanie prac zmierzających do reaktywowania Koła "Sarenka" i zmiany nazwy Koła z "Sarna" na "Sarenka", które było ważne z uwagi na następstwa prawne i roszczenia wobec organów decyzyjnych co do zwrotu obwodów łowieckich. Zmiana nazwy odbyła się 17 grudnia 1990 roku. W 1992 roku z okazji czterdziestolecia koła myśliwi otrzymali okazały sztandar, a w 1999 roku koło zostało odznaczone Medalem Zasługi Myśliwskiej. W roku jubileuszu pięćdziesięciolecia do koła należało 61 członków, w tym 46 selekcjonerów oraz 4 niemacierzystych członków.

Prezesi Zarządów Koła Łowieckiego Andrzej Wąsowicz, Ignacy Florkiewicz, Wojciech Wyskiel, Ignacy Fuksa, Izydor Grzybek, Bolesław Ryba, Bronisław Wrona, Stanisław Błoński, Jan Drewniak i Jan Ciećko.

Przy kole działa Zespół Sygnalistów Myśliwskich Koła Łowieckiego "Sarenka". Powstał 21 kwietnia 2001 roku z inicjatywy Jana Drewniaka - prezesa OSP w Harcie. Głównym celem istnienia zespołu jest propagowanie i kultywowanie bogatej kultury, zwyczajów i tradycji łowieckiej. Członkowie zespołu doskonalą swoje umiejętności w grze na rogach myśliwskich różnych melodii związanych z tradycjami myśliwskimi jak: polowania, zawody strzeleckie, biesiady myśliwskie czy święto patrona myśliwych św. Huberta. Zespół ma na swoim koncie udane występy na krajowych i międzynarodowych festiwalach.

Skład zespołu Maciej Skrabalak, Maciej Pilch, Michał Sowa, Artur Szczutek, Jan Starzec, Tomasz Dziura, Marcin Sieńko i Michał Domin. Kapela Ludowa "Młoda Harta" 

Kapela powstała 19 grudnia 2004 roku z inicjatywy nauczyciela muzyki w Zespole Szkół nr 2 w Harcie Andrzeja Sowy. Repertuar kapeli to kontynuacja melodii i pieśni Kapeli Ludowej Sowów z Piątkowej. Kapela należy już do grona najlepszych w Polsce w swej kategorii, o czym świadczą nagrody i wyróżnienia: I nagroda w konkursie "Duży Mały" w kategorii kapel ludowych na Ogólnopolskim Festiwalu Kapel, Śpiewaków i Instrumentalistów Ludowych w Kazimierzu Dolnym 26 czerwca 2005 roku, I miejsce w Ogólnopolskim Festiwalu "Bukowskie Prezentacje Folkloru Młodych" - Bukowsko 3 lipca 2005 roku.

Obecny skład kapeli

  • Joanna Baran, Jolanta Nowak, Robert Domin - I skrzypce i śpiew,
  • Monika Baran - drugie skrzypce
  • Andrzej Baran - cymbały,
  • Jacek Szeremeta - kontrabas,
  • Rafał Ryś - klarnet,
  • Beata Paściak, Elżbieta Kuc, Barbara Sieńko i Maciej Cieśla - śpiew.

Klub Sportowy "Orzeł Harta"

KS Orzeł Harta Pełna nazwa Klub Sportowy Orzeł Harta Barwy niebiesko-żółte, czarno-białe Data założenia lipiec 2005 Adres 36-067 Harta 376 Stadion Bachórz Prezes Łukasz Potoczny Trener Wiesław Domin Strona internetowa klubu

Historia klubu Orzeł Harta rozpoczęła się latem 2005 roku dzięki zaangażowaniu Łukasza Potocznego - obecnego prezesa zespołu. W lipcu 2005 rozpoczynają się poszukiwania zawodników do nowo powstałego klubu. Odzew jest natychmiastowy i stąd już w lipcu zespół rozpoczął treningi. W 2006 roku Orzeł brał udział w turnieju o Puchar Wójta Gminy Dynów gdzie zajął dobre V miejsce. Po kilku przegranych nastąpiło przełamanie — Orzeł zajął I miejsce w Gminnym Turnieju Piłki Nożnej na własnym obiekcie. W roku 2007 drużyna rozpoczęła treningi pod wodzą nowego trenera - Wiesława Domina. Nowy szkoleniowiec stwierdził, iż przyjmuje propozycję Orła pod warunkiem że zawodnicy będą uczęszczać na treningi. Po kilkunastu ciężkich treningach zespół wziął udział w III Edycji Papieskiego turnieju piłki nożnej. Klub z Harty był stawiany w roli faworyta tego turnieju. Zawodnicy postawili wysoko poprzeczkę wszystkim drużynom dzięki czemu wygrali wszystkie swoje mecze i w ten sposób zdobywając I miejsce w turnieju. Obecnie Orzeł Harta jest w klasie B III Rzeszów. Mecz inauguracyjny odbył się w Bachórzu 10 sierpnia 2008 roku. Orzeł Harta w tym meczu przegrał 0-1 z Orłem Wysoka Łańcucka.

Samorząd wiejski, samorząd gminny, samorząd powiatowy 

W okresie II Rzeczypospolitej i w czasach PRL (do 1950 roku) sołtys był organem pomocniczym zarządu gminnego, a później łącznikiem pomiędzy mieszkańcami wsi a gromadzką radą narodową. W latach 70. ubiegłego wieku sołtys pośredniczył między sołectwem, a gminną radą narodową i naczelnikiem gminy. Zgodnie z ustawą o radach narodowych z 1983 roku sołtys jest organem samorządowym wsi, a od 1990 roku jest organem wykonawczym w sołectwie.

Ukształtowany w czasie zaborów samorząd terytorialny stopnia podstawowego przetrwał w odrodzonej Polsce w postaci gmin jednostkowych do 1933 roku. W II połowie XIX wieku cała Dynowszczyzna znalazła się w obrębie powiatu brzozowskiego. Bardzo poważną reorganizację samorządu niższego stanu wprowadziła ustawa z dnia 23 marca 1933 r., w oparciu o którą powstawały tzw. gminy zbiorowe. W skład powołanej wówczas do życia gminy zbiorowej Dynów weszła też i Harta.

We wrześniu 1944 r. stosownie do dekretu KRN reaktywowano podział administracyjno-terytorialny. Zgodnie z obowiązującym ustawodawstwem z 6 grudnia 1944 powstała gmina zbiorowa z siedzibą w Dynowie oraz ukonstytuowała się Gminna Rada Narodowa, której przewodniczącym został Stanisław Kocaj - rolnik ze wsi Harta. W latach 1955-1964 przewodniczącym GRN w Harcie był Andrzej Wąsowicz a w okresie 1964-1972 funkcję przewodniczącego GRN w Harcie pełnił Andrzej Gudyka.

Radni GRN Harta 

  • Stanisław Mnich
  • Stanisław Błoński
  • Władysław Nowak
  • Stanisław Nowak
  • Andrzej Gudyka
  • Mieczysław Błachut
  • Zygmunt Pępek
  • Jan Drewniak
  • Jan Bilski
  • Jan Kośmider
  • Józef Błoński
  • Władysław Dziura
  • Jan Kośmider syn Józefa
  • Stanisława Chruszcz
  • Stanisław Krupa
  • Józef Kaniuczak
  • Władysław Czerniecki
  • Stanisław Tereszak
  • Wojciech Nowak
  • Aniela Sieńko

Reforma terenowych organów władzy i administracji wprowadzona z dniem 1 stycznia 1973 r. spowodowała powołanie do życia wspólnej Rady Narodowej dla miasta Dynowa i gminy Dynów. Radnymi z Harty w ostatniej kadencji tej Rady byli: Antoni Drewniak, Mieczysław Drewniak, Stanisław Hus, Tadeusz Pękala i Stanisław Potoczny.

Od 1 stycznia 1992 zaczyna funkcjonować po podziale Dynowszczyzny na dwie jednostki samorządowe gmina Dynów, w skład której wchodzi Harta. Radnymi w Radzie gminy Dynów kadencji 1992-1994 byli:

  • Antoni Drewniak
  • Mieczysław Drewniak
  • Stanisław Hus
  • Tadeusz Pękala
  • Stanisław Potoczny

kadencji 1994-1998 byli:

  • Antoni Drewniak
  • Zbigniew Galej
  • Stanisław Mnich
  • Janusz Ryś
  • Witold Wardziński

kadencji 1998-2002 byli:

  • Adam Dziura
  • Stanisław Hus
  • Czesław Łukasiewicz
  • Jan Sieńko
  • Witold Wardziński

kadencji 2002-2006 byli:

  • Andrzej Błoński
  • Jan Ciećko
  • Franciszek Domin
  • Czesław Łukasiewicz

Sołtysi Harty [edytuj]

  • Tomasz Kaszycki,
  • Józef Lichota,
  • Antoni Sierant,
  • Jan Drewniak,
  • Marian Nowak,
  • Andrzej Gudyka,
  • Jan Kośmider,
  • Władysław Kaszycki,
  • Irena Kaszycka,
  • Antoni Drewniak,
  • Adam Dziura

Osoby związane z Hartą

ę,trudną do uprawy.

Harta ma interesujące dzieje. Początki wsi nie są udokumentowane. Można sądzić, że osada istniała już czasach przedhistorycznych. Świadczą o tym znaleziska archeologiczne. Najstarsza, potwierdzona dokumentami, informacja, dotycząca Harty, związana jest z rokiem 1429. Czytamy, że wieś posiadała prawo niemieckie, stwierdza to sołtys Więcko. Jako jedyna, w dobrach dynowskich, zamieszkiwana jest przez mieszkańców nazwiskach niemiecko brzmiących. Według obecnych Harcan, miejscowość założyli jeńcy krzyżaccy spod Grunwaldu. Osada, należąca do włości Kmitów, określanych mianem Deńskich, składała się z Harty Starej i Harty Nowej. Oddzielną, przez pewien czas, wsią był Lipnik. W XV wieku właścicielką miejscowości została Małgorzata z Kmitów Mościcowa z Dynowa. Wówczas to zdarzało się, że Harta często była zastawiana za długi lub dzierżawiona. Najpierw więc przechodzi w ręce Kmitów Rzeszowskich, następnie kupuje ją w 1496r. Jan A. Tarnowski, kasztelan krakowski, a potem staje się własnością Wapowskich. Wiek XVII przynosi pasmo tragicznych wydarzeń w historii miejscowości. W I połowie wieś najeżdżają Tatarzy (1624r.), potem Szwedzi (potop) a w 1657r. Siedmiogrodzianie. Kolejna epoka to ponownie zniszczenia spowodowane przemarszem wojsk polskich i obcych. Pod koniec XVIII w. Harta otrzymuje nowego właściciela, staje się nim rodzina Skrzyńskich. W l. 30 –tych XX w. Skrzyńscy budują, wykorzystując akwedukt, młyn wodny. Funkcjonuje on do dziś. Wieś zawsze była dobrze zagospodarowana. Posiadała karczmę, browar, młyn. Większe jednak dobro stanowili ludzie. Harta słynęła z tego, że mieszkańcy potrafili się zorganizować i ciężko pracować. Nie tylko na roli, ale także angażując się w działalność na rzecz wsi. W XX-leciu międzywojennym jako pierwsi wprowadzali różne ciekawostki agrotechniczne, wybudowali ze swoich składek mleczarnię, która funkcjonowała także w okresie PRL-u. Mieszkańcy zrzeszali się także w Kółku Rolniczym i byli członkami tzw. Kasy Stefczyka. Harcanom nie obca była polityka, zwłaszcza jeżeli dotyczyła ich samych. Ważnym wydarzeniem, z roku 1937, stała się blokada drogi Przemyśl – Krosno przez niektórych mieszkańców Harty i okolicznych wsi. Podczas tej akcji, będącej manifestacją potrzeb zmian w państwie, a szczególnie gospodarczych na polskiej wsi, doszło do zamieszek, w wyniku których zginęli chłopi i policjanci. Wydarzenie to przeszło do historii pod nazwą strajku chłopskiego. Po II wojnie światowej dla uczczenia owych wydarzeń postawiono pomnik przy skrzyżowaniu dróg Przemyśl – Krosno, Rzeszów- Dynów. Szkoła podstawowa otrzymała imię Bohaterów Walk Chłopskich a w 1987 r. obok niej stanął obelisk z pamiątkową tablicą. Zaradność i zapobiegliwość mieszkańców uwidoczniła się w dbaniu o postęp. Efektem tego była elektryfikacja (1957r.), gazyfikacja(1995r.), telefonizacja wsi(2001r.) Po przemianach ustrojowych(1989/90) wiele osób wyjechało z Harty w poszukiwaniu innej, lepszej pracy. Oni, i ci, którzy pozostali lub powrócili, dbają o dobre imię wsi. Pracują na własnych gospodarstwach lub w zakładach przemysłowych w Rzeszowie i okolicach. Część z nich założyła dobrze prosperujące firmy, które są znane na Podkarpaciu z rzetelności i sumienności wykonawców. Obecnie wielu mieszkańców angażuje się w życie społeczne Harty. Na szczególną uwagę zasługuje funkcjonowanie OSP, która aktywnością i pomysłowością wykracza poza ramy swego programu. Dzięki solidnej, ofiarnej pracy oraz własnym staraniom otrzymała nowoczesny sprzęt. Kolejną organizacja, o której warto wspomnieć jest Akcja Katolicka przynosząca pomoc ludziom samotnym i opuszczonym, dbająca o budynki sakralne znajdujące się na terenie wsi, zbiórki charytatywne, organizująca akcje dla pogorzelców. W ostatnim czasie zostało założone także Towarzystwo Kultury i Rozwoju Wsi Harta- skupiające zapaleńców pragnących pracować na rzecz wsi i jej promocji. Wiele osób, którzy wyjechali z miejscowości, zrobiło kariery zawodowe. Z Harty pochodzi słynny tenor Państwowej Opery Bałtyckiej Paweł Skałuba. Młodym człowiekiem, mieszkańcem wsi, przed którym otwiera się droga sławy jest wybitny pianista Rafał Gudyka, uczeń tutejszego gimnazjum. Dziś Hatrę zamieszkuje 2179 osób. Jest atrakcyjną turystycznie wsią, posiadającą dwa kościoły( w tym jeden będący zabytkiem z XVII w).

 

HISTORIA KOŚCIOŁA I PARAFII HARTA Parafia Harta, leżąca obecnie w granicach archidiecezji przemyskiej, w obrębie dekanatu dynowskiego, posiada długą historię, gdyż jej fundacja przypada na drugą połowę XV wieku, a sama historia jej początków sięga prawdopodobnie drugiej połowy XIV stulecia i wiąże się z początkami miejscowości. O początkach powstania wsi Harta, a w związku z tym prawdopodobnie również i parafii można dowiedzieć się ze "Słownika historyczno-geograficznego Ziemi Sanockiej w średniowieczu", oraz "Osadnictwo Ziemi Sanockiej" autorstwa Adama Fastnachta. Z tego słownika dowiadujemy się m. innymi, ze wieś Harta powstała po roku 1340 w strefie polskiej w wyniku niemieckiej akcji osiedleńczej. Niemieckie nazewnictwo wioski uprawdopodabnia spis mieszkańców, pochodzący z XV wieku, który zawiera szereg nazwisk typowo germańskich. Istnieje duże prawdopodobieństwo , że Harta powstała w tym samym czasie co i inne osady niemieckie w Ziemi Sanockiej i Przemyskiej drugiej połowie XIV wieku, a wiec za rządów Kazimierza Wielkiego, lub Wladysława Opolczyka. Z zapisu, który znajduje się w "Codex diplomaticus Poloniae Minoris" wynika, że rozwój osadnictwa w okolicy Dynowa, w tym również na terenach, jakie zostały objęte granicami parafii Harta, zapoczątkowany został w drugiej połowie XIV stulecia. Najwcześniejsza wzmianka źródłowa o osadnictwie na tym terenie, datowana na 1375 rok wymienia osadę "Lipnik" powstałą na podstawie przywileju lokacyjnego Kazimierza Wielkiego i osiedloną przez samych Polaków, później część wsi Harta. Dr Edward Trzyna w liście do ks. Józefa Paściaka z 1966 roku twierdzi, że Harta zaczęła się lokować w latach 1410-1412 a początki której dali głównie jeńcy niemieccy (knechci) spod Grunwaldu, których w liczbie 11 przyprowadził szlachcic Strzałkowski. Nazwa miejscowości Harta pojawia się w źródłach pisanych (do których dotarto) po raz pierwszy w 1429 roku. Jest to dokument nadania przywileju wsi Kąkolówka, gdzie wśród świadków tego dokumentu wymieniony jest Wienczko - sołtys wsi Harta, co oznacza, że przywilej wsi Harta musiał zostać nadany przed rokiem 1429 - tym bardziej sama wieś musiała istnieć jeszcze wcześniej. Wracając do powstania Parafii Harta należy dodać, ze pod koniec XIV wieku doszło do ostatecznego uregulowania granic Diecezji Przemyskiej która obejmowała wówczas 13 powiatów. Jednym z nich był powiat dynowski. Zdaniem ks. dra Henryka Borcza parafia w Harcie powstała w związku z lokacją wioski i początki jej prawdopodobnie sięgają drugiej połowy XIV wieku, bądź pierwszych lat XV. Pod koniec XVI wieku na terenie parafii Harta, dzięki fundacji Katarzyny Wapowskiej powstał kościół filialny w Bachórzu pod wezwaniem św. Wojciecha. Wówczas to przyłączono do parafii Harta również Chodorówkę i Laskówkę, które wcześniej należały do parafii Dynów. W styczniu 1594 r. bp. Wawrzyniec Gorlicki dokonał podziału diecezji przemyskiej na siedem dekanatów. Jednym z nich był dekanat dynowski, w którego granicach znalazła się parafia Harta. W latach 1784-1787 władze austriackie zlikwidowały m. innymi dekanat dynowski i wówczas parafię Harta włączono do dekanatu brzozowskiego. W 1909 roku z parafii Harta wyodrębniono Bachórz, Laskówkę i Chodorówkę i utworzono z tych miejscowości parafię Bachórz. Przy parafii Harta pozostały jedynie Szklary, które w 1930 zostały również wydzielone z parafii Harta i utworzyły parafię Szklary. O początkach kościoła w Harcie brak jest zapisów i dokumentów. W granicach terytorium powiatu dynowskiego, za czasów bpa Mikołaja z Błażejowic (1452-1474) w 1460 roku została ufundowana parafia Harta przez Stanisława Denowskiego ze Strzałkowa, dziedzica Rzeszowa, Dynowa i Harty. Stanisław Denowski uposażając kościół w Harcie "na pamiątkę Męki Pańskiej, ku czci Najświętszej Maryi Panny i na szacunek godny św. Mikołajowi" dał m. innymi w wieczystym darze ścinanie drzewa na budowę i odnawianie kościoła w Harcie pod wezwaniem św. Mikołaja w lesie pomiędzy Hartą, Hyżnem, Dylągówką i Szklarami oraz w lesie zwanym Chwatyń. Z wizytacji bpa J.K. Szembeka z 1722roku wynika, że parafia Harta w 1460 roku zostala uposażona przez Małgorzatę z Kmitów i jej syna Stanisława Denowskiego dość znacznie, ponieważ obejmowała m. innymi trzy łany lasu tj. ok. 140 morgów oraz 2,5 łana pola ornego tj. ok. 110 morgów. Z powyższych zapisów wynika, że parafia i kościół pod wezwaniem św. Mikołaja w Harcie mogły istnieć już przed rokiem 1460. Najwcześniejsza kopia aktu fundacji parafii kościoła w Harcie pochodzi z 1532 roku, który wymienia między innymi Hartę, Lipnik, Bachórz i Szklary jako miejscowości parafialne. Najwcześniejszy opis kościoła w Harcie pochodzi z roku 1640 i jest zawarty w protokole wizytacji przeprowadzonej przez ks. Kanonika Fryderyka Alembeka, delegata biskupa przemyskiego Piotra Gembickiego. Z informacji zawartych w tekstach wizytacji (1640, 1646) można wnioskować, że istniejący wówczas w Harcie kościół mógł być tym samym, który istniał w chwili uposażenia parafii w 1460 roku Szczegółowy opis tego kościoła zawiera wizytacja bpa J Szembeka z 1722 roku i bpa W.H. Sierakowskiego z roku 1745, który określił go jako "starożytny". Z tego opisu możemy dowiedzieć się m. innymi, że był to kościół mały, dach był pokryty gontami, solidnie wykonany i dobrze wyposażony. Posiadał on sześć okien. W kościele znajdował się ołtarz wielki "snycerskiej roboty" z obrazem Niepokalanego Poczęcia NMP, z murowaną mensą, oraz trzy rzeźbione ołtarze boczne: św. Jana Nepomucena, z figurą św. Anny oraz z obrazem św. Antoniego, była również kazalnica. Na środku kościoła wisiał krzyż a na d wejściem do kościoła znajdował się chór z organami sześciogłosowymi wykonanymi z cyny i drewna. Kościół posiadał bardzo małą i ciemną zakrystię pokrytą gontem Dzwonnica była drewniana i złączona z kościołem. W roku 1719 odnowiono ją i pokryto dachem, którego wcześniej nie posiadała. Obecny kościół parafialny pod wezwaniem św. Mikołaja w Harcie został wybudowany w latach 1779-1804 w stylu renesansowo-barokowym. Ufundował go ówczesny właściciel Harty Ignacy Skrzyński. Usytuowany jest na niewielkim wzgórzu. Do jego budowy użyto kamienia i cegły a dach pokryto gontami. Wybudowano również drewnianą dzwonnicę, która przylegała do kościoła. W roku 1886 rozebrano ją i wybudowano nową obok kościoła. W kolejnych latach przeprowadzano wiele prac remontowo budowlanych, i tak: 1889 r. - staraniem ks. K. Będaszewskiego kościół został przedłużony o 9 metrów, otoczony cokołem z kamiennych ciosów oraz dodano mu sygnaturkę. 1904 r. - wymiana pokrycie dachowe z gontu na blachę ocynkowaną 1913-1914 r. - budowa przedsionka przy wejściu bocznym, odmalowanie wnętrza całego kościoła przez krośnieńskiego malarza Franciszka Daniszewskiego, odnowienie i pozłocenie ołtarza głównego i dwóch ołtarzy bocznych 1924-1931 r. - budowa schodów betonowych, odnowa fasady kościoła, remont dachu. 1960 r. - odnowienie polichromii. 1969 r. - pożar ołtarza głównego i organów. 1970 r. - odnowienie wnętrza kościoła i remont organów. 1992 r. - dobudowanie nowej zakrystii. 1993 r. - wpisanie kościoła do rejestru zabytków. 2000 r. - ogrodzenie cmentarza parafialnego 2003- 2004 r. - odnowienie polichromii, konserwacja bocznych ołtarzy i ambony, odnowienie elewacji kościoła i dzwonnicy. 2008 r. - wyłożenie kostką brukową placu wokół kościoła

Kościół Pafafialny pw. Świętego Mikołaja w Harcie (fot. MP)

Kościół Parafialny i dzwonnica (fot. JS)

INNE MIEJSCA KULTU W PARAFII HARTA Kościół pod wezwaniem Matki Bożej Różańcowej w Harcie Górnej W związku z dużą odległością do kościoła parafialnego mieszkańcy Harty Górnej postanowili wybudować drugi kościół. Działki pod budowę kościoła przekazali: Barbara i Jan Drewniak, Andrzej Kośmider, Tadeusz Ryś, Wojciech Ryś. 15.VIII. 1984 r. wmurowano i uroczyście poświęcono krzyż. Poświęcenia dokonał ks. dziekan Józef Ożóg z Dynowa. Wydarzenie to zapoczątkowało budowę kościoła. Szybkość prac była imponująca, gdyż już 23.X. 1984 r .zalano płytę nad kościołem dolnym. 22.XI.1984r. to dzień szczególny w historii kościoła, gdyż po raz pierwszy została tu odprawiona msza św. przez ks. proboszcza Stanisława Rysia. 4.VIII.1985 r. ks. bp. ord. Ignacy Tokarczuk poświęcił kamień węgielny pod kościół, lecz mury głównego kościoła były już wymurowane pod strop. W budynku kościoła wybudowano również zakrystię, salkę katechetyczną i grotę zewnętrzną z figurką Matki Bożej Różańcowej. Po zakończeniu budowy nastąpiło uroczyste poświęcenie, którego dokonał ks. bp. ord. Ignacy Tokarczuk w dniu 14.XI.1987 roku. . W kolejnych latach wykonano jeszcze wiele prac wykończeniowych, wyposażano wnętrze kościoła i upiększano obejście kościoła.

Kosciół pw. Matki Bożej Różańcowej w Harcie Górnej (fot. JS)

Kaplica w Harcie Górnej Kaplica o wym. 6m. x 3m. została wybudowana na początku XX wieku. Pokryta jest blaszanym dachem zakończonym wieżyczką. Wewnątrz kaplicy jest ołtarz ze statuą Matki Bożej Niepokalanej. W tej to kaplicy lub na placu przed nią od wiosny do jesieni odprawiana była w każdą niedzielę Msza św.

Kaplica w Harcie Górnej (fot. JS)

Cmentarz w Harcie Górnej Początek powstania tego cmentarza datuje się na styczeń 1986 r. W dniu 27.01.1986 r. zmarła Kocaj Katarzyna która wcześniej ofiarowała swoją działkę położoną niedaleko kościoła na cmentarz i tam jako pierwsza została pochowana. Od tego dnia zaczęły się problemy z tym cmentarzem, gdyż władze komunistyczne starały się za wszelką cenę go zlikwidować, a ciało zmarłej przenieść na cmentarz w Dynowie. Dzięki determinacji mieszkańców, którzy czuwali przy dzwonie kościelnym i modlili się przy grobie zmarłej udało się zablokować likwidację cmentarza. O świcie 8.IV. przyjechała milicja z Dynowa, Naczelnik Miasta i Gminy, oraz dyrektor ds. wyznań z Przemyśla, aby siłą przenieść pochowane zwłoki. Wówczas na głos dzwonu zebrało się ok. 600 osób uniemożliwiając dokonanie tego czynu. W związku z tym zdarzeniem próbowano wytoczyć proces ks. Stanisławowi Rysiowi oskarżając go o to, że jest głównym winowajcą. Z powodu braku dowodów umorzono postępowanie i pozwolono na legalizację cmentarza, która nastąpiła w lutym 1993 roku. Do końca 1992 r. na tym cmentarzu było pochowanych już 35 osób.

Cmentarz w Harcie górnej (fot. JS)

Cmentarz Parafialny Pierwotny cmentarz w Harcie zlokalizowany był wokół kościoła parafialnego. Pod koniec XVIII wieku powstał nowy cmentarz w miejscu w którym jest do dnia dzisiejszego. Został on poszerzony w roku 1921i poświęcony w r. 1925. Był on wówczas otoczony żywopłotem grabowo-lipowym. Kolejne poszerzenie cmentarza nastąpiło w lutym 1993 r. W roku 2000 został on częściowo ogrodzony elementami metalowo-betonowymi.

Cmentarz parafialny (fot. JS)

Kaplica na Cmentarzu Parafialnym W centrum cmentarza znajduje się piękna kaplica w stylu neogotyckim, wybudowana w drugiej połowie XIX wieku. Początkowo w podziemiach kaplicy były grobowce Skrzyńskich, które zostały przeniesione w 1929 r. do Bachórza. W 1932 r. ówczesny proboszcz ks. Andrzej Trzyna wyremontował te kaplicę, pokrył ceramiczną dachówką, wstawił nowe okna i przeznaczył ją na grobowce dla księży pracujących w Harcie. Kolejny remont został przeprowadzony w roku 1961 za proboszcza ks. Józefa Paściaka. KAPLICZKI I KRZYŻE PRZYDROŻNE

                       

 

 

Zwyczaj kolędowania
 

Kolęda to słowo wieloznaczne. Z jednej strony oznacza pieśń związaną z narodzinami pańskimi, a z drugiej-wizytę i związany z nią dar. Nawet zwykłe sąsiedzkie wizyty nazywano kolędowaniem. Najwięcej uciechy sprawiały zawsze obchody kolędników, czyli chłopców obnoszących po wsi gwiazdę, szopkę czy maszkary-zwane także turami. Przebierańcy chodzili zwykle w wigilię od południa do wieczora. Z szopką przeważnie młodsi chłopcy, wędrując grupkami od domu do domu, śpiewali kolędy, życząc mieszkańcom pomyślności, a w zamian otrzymywali ofiary pieniężne i łakocie.

        Grupy kolędników chodzące z maszkarami, czyli z osobami przebranymi za różne zwierzęta, np. tura symbolizującego siłę i zdrowie, były grupami starszych chłopców. Oprócz przebrań zwierzęcych kolędnicy mogli mieć ze sobą gwiazdę lub odgrywać scenki z narodzenia Pańskiego pięknie przy tym śpiewając i licząc na ofiarę ze strony gospodarza. Młodzi kolędnicy nie przepuszczali także okazji, gdy w domu zastali ładne i wesołe panny, zaczepiając je i przekomarzając się z nimi. Przedstawienia te często były spontaniczne, pełne humoru, pomysłowości i psot (np. roztrzepywanie słomianej sieczki przy obejściu i niejednokrotnie w domach gospodarzy). Na każda okazję sprytni kolędnicy znajdowali odpowiednią przyśpiewkę lub wierszyk i nie wahali się ich użyć. W tym szczególnym czasie patrzono na ich wybryki z pobłażliwością. Za szczodra kolędę zawsze dziękowali.

W Nowy Rok oprócz kolędników chodzącym w okresie Bożego narodzenia pojawiali się nowoletnicy. Przybywali do domów ze słowami:

 
„Na szczęście
na zdrowie
na ten Nowy Rok”
 
po czym odśpiewali pieśń noworoczną „Nowy rok bieży”

W święto Objawienia Pańskiego czyi Trzech Króli obowiązywały podobne tradycje. Przebierańcy wcielali się w postacie trzech mędrców przybyłych ze Wschodu. Malowali sobie twarze, ponieważ tradycja mówiła, że władcy byli różnych kolorów skóry. Na pamiątkę darów, które od mędrców otrzymał Jezus przebierańcy mieli starannie wykonane: szkatułkę ze złotem, mirrę i kadzidło, a także korony i piękne szaty, niejednokrotnie pożyczane z plebani. Poświęconą w to święto kredą, pisali także na drzwiach odwiedzanych domów: K+M+B, czyli pierwsze litery imion mędrców przybyłych do Jezusa (Kacpra, Melchiora i Baltazara) przedzielonych znakami krzyża, po których dopisuje się datę rozpoczętego roku. Królowie tak jak kolędnicy, śpiewali bożonarodzeniowe pieśni, a w zamian dostawali kolędę.

Wesele
 

W dzisiejszych czasach związek małżeński dwojga młodych ludzi jest coraz częściej problemem rozstrzyganym niemal wyłącznie przez nich samych, co najwyżej

 




Dodaj do:


Komentarze mogą dodawać tylko zalogowani użytkownicy - zaloguj się lub załóż konto


Odpowiedzi moga dodawać tylko zalogowani użytkownicy - zaloguj się lub załóż konto


Nie ma jeszcze komentarzy - wyraź swoją opinię jako pierwszy